Bandaríkin ađ klofna?

Ţađ er fulldjúpt tekiđ í árinni hjá Guđmundi Hálfdánarsyni ađ Bandaríkin (BNA) séu ađ klofna, líkt og gerđist á 19. öld. Rétt er ađ ágreiningur er e.t.v. djúpstćđari en augljóslega meira áberandi en áđur  - jafnvel frá lokum Borgarastyrjaldarinnar sem lauk 1865. Í kjölfar stefnubreytingar í Demokrataflokknum á 7. áratug síđustu aldar og fram undir forsetatíđ Reagans, fćrđist megin stuđningur flokksins úr Suđurríkjunum, norđur og vestur til ţéttbýlissvćđanna. Repúblikanar náđu í kjölfariđ undirtökunum í Suđurríkjunum, en ţeir hafa lengst af veriđ öflugri í dreifbýli hlutfallslega en ţéttbýli. Ţađ sem er hćgt og hćgt ađ breyta ţessu landslagi, er hinn mikli flutningur fólks frá Suđur-Ameríku sem sest ađ helst í landamćraríkjunum, Kaliforníu, Arizona, Nýju Mexikó og Texas, en ţó víđar.

En ţó hugmyndafrćđileg gjá sé meira áberandi ţessi árin, er landslagiđ flóknara nú en fyrir um 150 árum. Andstađan skiptist eftir meir eftir ţjóđfélagshópum sem dreifđir eru um allt land, en eftir ríkjunum sjálfum. Hin svokölluđu frjálslyndari öfl er ađ finna í ţéttbýlli hlutum Norđ-Austurríkjum, Miđvesturríkjunum og á Kyrrahafsströndinni á meginlandinu og Hawaii. Hin "íhaldssamari" öfl er ađ finna í dreifari byggđarlögum, í Klettafjallaríkjunum, Suđur- og Suđvesturríkjunum og meir í dreifađari hlutum ţessara ríkja en í ţéttbýli. Ţannig eru einstök ríki klofin hugmyndafrćđilega séđ líka. Sem dćmi eru latneskir íbúar, sem kjósa helst Demókrata, ráđandi í suđurhluta Texas ríkis sem annars er mjög "íhaldssamt." Á sama hátt er fjölmennasta ríkiđ, Kalifornía ţar sem "frjálslynd" öfl eru nú ráđandi, skipt. Í norđurhlutanum og í miđhluta ţess eru Republikanar ráđandi, en Demókratar á ţéttbýlli og fjölmennari svćđinu á San Francisco svćđinu, Los Angeles og í San Diego. Hvernig BNA yrđi skipt er ţví vandséđ. Ţá virđist skipting í Colorado vera nokkuđ jöfn og ef eitthvađ virđast kjósendur ţar vera ađ fćrast á "miđjuna." 

Til viđbótar eru ákvćđi í stjórnarskrá auk fordćmis frá 19. öld sem gera í raun ríkjum ókleift ađ segja sig úr ríkjasambandinu. Ólíkt t.d. stjórnarskrá gömlu Sovétríkjanna, ţar sem einstökum ríkjum var í orđi kveđnu heimilt ađ segja sig úr ríkjasambandinu, er engin slík heimild til í stjórnarskrá Bandaríkjanna. Ţvert á móti mega ákvarđanir, lög og reglur einstakra ríkja BNA, ekki brjóta í bága viđ stjórnarskrá og lög BNA, skv. 6. gr. stjórarskráinnar. Reyndar túlkađi Abraham Lincoln stjórnarskrána á sínum tíma ţannig ađ honum sem forseta bćri ađ viđhalda ríkjasambandinu. Úr ţví varđ fjörurra ára borgarastyrjöld. Ţađ er fordćmi sem hvađa forseti myndi nýta sér til ađ verja ríkjasambandiđ.

Eftir stendur hin hugmyndafrćđilega umrćđa og barátta. Hún er afleiđing af ţeim miklu og margţćttu umbreytingum sem hafa átt sér stađ í BNA undanfarin ár, sem á sér fjölmargar og djúpstćđar ástćđur. Nefna má efnahagslegar breytingar, félagslegar, aukin miđlćg völd alríkisstjórnar, bylgja innflytjenda, meiri umfjöllum um og meiri hryđjuverk og ekki síst dreifing og miđlun upplýsinga o.fl. Ţetta er eitthvađ sem lýđrćđisskipulagiđ ţarf ađ takast á viđ á nćstu árum og leysa friđsamlega vonandi.


mbl.is Djúpstćđur klofningur vestra
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

« Síđasta fćrsla

Athugasemdir

1 Smámynd: Jón Valur Jensson

Ýmsir tilkallađir álitsgjafar virđast halda, ađ ţađ fylgi hlutverkinu ađ geta leyft sér ađ blađra bara út í loftiđ.

Og ekki er hátt risiđ á fréttastofu Rúv ađ dubba Silju Báru Ómarsdóttur upp í ţađ ađ vera ţeirra "sérfrćđingur í bandarískum stjórnmálum"!!

Af hverju tala ţeir ekki viđ hinn ástsćla og trausta Ólaf Sigurđsson, fyrrverandi fréttastjóra ţar?

Jón Valur Jensson, 31.1.2017 kl. 16:04

2 Smámynd: Ásgrímur Hartmannsson

Ég efast um sögukunnáttu ţessa meinta prófessors ţarna.

Ásgrímur Hartmannsson, 1.2.2017 kl. 03:53

3 Smámynd: Jón Valur Jensson

Já, greyiđ er međ fáheyrđum spuna sínum um yfirvofandi klofning Bandaríkjanna ađ reyna ađ bćta sér ţađ upp, hve hratt kvarnast nú úr Evrópusambandinu: neđri deild brezka ţingsins var ađ samţykkja Brexit í dag međ yfirgnćfandi meirihluta (498:114), og vinsćlasti frambjóđandinn í frönsku forsetakosningunum, Marine Le Pen, vill annađhvort útgöngu úr ESB (Frexit) eđa ađ Frakkar endurheimti ţau fullveldisréttindi, sem ţeir misstu í hendur Evrópusambandinu, og losi sig viđ evruna sem fyrst: hér:http://www.mbl.is/frettir/erlent/2017/02/01/sigurlikur_le_pen_aukast/

Jón Valur Jensson, 1.2.2017 kl. 22:40

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Um bloggiđ

Jónas Egils.

Höfundur

Jónas Egilsson
Jónas Egilsson
Höfundur er áhugamađur um mál líđandi stundar og er stjórnmálafrćđingur ađ mennt.
Sept. 2017
S M Ţ M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Nýjustu myndir

  • Mávur að nærast á hval.
  • picture 2 861432.png
  • Ráðherra í fríi
  • Leiðarljós vinstri manna í efnahagsmálum?
  • Mme. Joly - Nýjasta svindlið?

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (21.9.): 0
  • Sl. sólarhring: 0
  • Sl. viku: 1
  • Frá upphafi: 33617

Annađ

  • Innlit í dag: 0
  • Innlit sl. viku: 1
  • Gestir í dag: 0
  • IP-tölur í dag: 0

Uppfćrt á 3 mín. fresti.
Skýringar

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband